Mrowisko deser z Podlasia – litewski przysmak skruzdėlynas.

Mrowisko to tradycyjny litewski deser 🐜, który na Podlasiu i Suwalszczyźnie jest obecny od pokoleń. Kopiec z cieniutkich, chrupiących płatków zalanych miodem i posypanych makiem – skąd się wziął, jak go robią i dlaczego nie da się go kupić w zwykłym sklepie?

Skruzdėlynas – litewska nazwa mrowiska.

Po litewsku mrowisko nazywa się skruzdėlynas, co dosłownie znaczy „mrowisko" – od skruzdėlė, czyli mrówka. Nazwa nie jest przypadkowa. Gotowe ciasto wygląda jak leśny kopiec 🐜 – ciemne ziarna maku i jasne rodzynki na tle miodowej polewy przypominają mrówki krzątające się po swojej budowli.

Na Litwie skruzdėlynas to ciasto na duże rodzinne uroczystości – wesela, chrzciny, okrągłe rocznice. Na Podlasie trafiło razem z litewską społecznością, która od wieków zamieszkuje okolice Puńska, Sejn i Suwałk. To właśnie stamtąd znamy recepturę, którą do dziś stosujemy w naszej produkcji mrowiska 🏡.

Mrowisko litewskie – jak trafiło na Podlasie?

Okolice Puńska to największe skupisko Litwinów w Polsce. Mrowisko litewskie jest tam tak samo popularne jak sękacz w reszcie Podlasia – obecne na każdym weselu, w każdej świątecznej witrynie cukierniczej i na każdym rodzinnym stole przy okazji większych uroczystości.

Z Puńska tradycja rozeszła się na Sejny, Suwałki i dalej w głąb Podlasia. Dziś mrowisko kojarzy się już nie tylko z kulturą litewską, ale ogólnie z regionem – jest jednym z symboli kulinarnego dziedzictwa Suwalszczyzny, obok sękacza i marcinka.

Co ciekawe, na samej Litwie mrowisko litewskie funkcjonuje w nieco innych wariantach niż u nas. Litewska wersja bywa mniejsza i bardziej zwarta, a polewa czasem zawiera więcej cukru i mniej miodu. Na Podlasiu zachowała się starsza wersja receptury – z obfitą ilością prawdziwego miodu, co daje łagodniejszy, bardziej kwiatowy smak.

Mrowisko deser – z czego się składa?

Mrowisko deser podlasie to ciasto o stosunkowo prostym składzie, ale wymagające sporej wprawy przy wykonaniu. W naszym mrowisku używamy:

✅ mąka pszenna – baza na placki,
✅ jajka, masło, cukier, śmietana – dzięki nim ciasto jest kruche i delikatne,
✅ spirytus – kluczowy dodatek, który sprawia, że płatki po usmażeniu są lekkie i chrupiące, a nie twarde,
✅ miód wielokwiatowy lub lipowy – polewa, najważniejszy smak całego ciasta,
✅ mak, rodzynki, migdały – posypka, która nadaje mrowisku charakterystyczny wygląd.

Spirytus w cieście to element, który odróżnia porządne mrowisko od uproszczonej wersji. Alkohol odparowuje podczas smażenia, ale wcześniej zapobiega zbytniemu wchłanianiu tłuszczu – dlatego płatki są lekkie, a nie ciężkie i tłuste.

Miód to drugi kluczowy składnik. Tańsze mrowiska często zalewane są syropem glukozowo-fruktozowym zamiast miodu – różnicę czuć od pierwszego kęsa. Prawdziwy miód daje łagodną, kwiatową słodycz i działa jako naturalny konserwant.

Jak powstaje mrowisko – krok po kroku.

Produkcja jednego mrowiska zajmuje kilka godzin. Nie da się tego przyspieszyć, bo każdy etap wymaga cierpliwości i ręcznej pracy.

Najpierw wyrabiamy ciasto z mąki, jajek, masła, cukru, śmietany i spirytusu. Ciasto musi być elastyczne i gładkie – dopiero wtedy da się je rozwałkować na bardzo cienkie placki. Grubość jednego placka to 1–2 mm. Im cieńszy, tym bardziej chrupiący będzie po usmażeniu.

Każdy placek nacinamy w kilku miejscach – nacięcia pozwalają gorącemu tłuszczowi przepływać przez ciasto podczas smażenia, dzięki czemu placek równomiernie się rumieni. Smażenie odbywa się w głębokim tłuszczu rozgrzanym do ok. 180°C. Jeden placek smaży się kilkanaście sekund – wystarczy, żeby się zarumienił i stał chrupiący.

Po usmażeniu zaczyna się układanie kopca 🐜. Placki kładziemy jeden na drugim, każdą warstwę obficie polewając ciepłym miodem. Miód musi być podgrzany, żeby był płynny i wsiąkał między warstwy. Na końcu posypujemy makiem, rodzynkami i płatkami migdałów.

Gotowe mrowisko musi jeszcze odpocząć – miód wsiąka, łączy warstwy i stabilizuje konstrukcję. Dopiero wtedy kopiec jest na tyle trwały, żeby go bezpiecznie zapakować i wysłać.

Dlaczego mrowisko robi się tylko w małych rozmiarach?

Nasze mrowisko robimy w dwóch rozmiarach – 0,5 kg (ok. 25 cm wysokości) i 1 kg (ok. 40 cm). Nie robimy większych i nie jest to kwestia wygody, tylko fizyki ciasta.

Płatki w mrowisku są cieniutkie i kruche – to ich zaleta, bo dzięki temu mrowisko jest lekkie i chrupiące. Ale kruche ciasto ma swoją granicę wytrzymałości. Przy wadze powyżej kilograma dolne warstwy zaczynają się kruszyć pod ciężarem górnych. Kopiec traci strukturę, płatki łamią się i zamiast mrowiska wychodzi miodowa masa z okruchami.

To nie jest nasz wymysł - tak po prostu działa ciasto na spirytusie smażone na cienko. Dlatego na większe uroczystości lepiej zamówić kilka mrowisk niż jedno duże. Dwa mrowiska po 1kg wyglądają na stole równie efektownie co jeden duży kopiec, a każde z nich zachowuje właściwą strukturę i chrupkość.

Jak się je mrowisko?

Mrowisko nie kroi się jak zwykłe ciasto. Kopiec łamie się rękami – odrywa się kawałki z wierzchu, wyciąga pojedyncze płatki oblane miodem. To jedzenie, które wymaga rąk, nie sztućców. I to jest część uroku – mrowisko jedzone palcami, przy rodzinnym stole, smakuje lepiej niż elegancko nałożone na talerz.

Można też pokroić mrowisko nożem na kliny, jak tort – wtedy widać przekrój z warstwami placków i miodem między nimi. W środku mrowisko jest wilgotne od miodu, z zewnątrz bardziej chrupiące.

Mrowisko deser najlepiej smakuje w temperaturze pokojowej. Przechowuje się 30 dni bez lodówki 🐜 – miód działa jak naturalny konserwant. Nie trzeba go podgrzewać, rozmrażać ani w żaden sposób przygotowywać. Wyciągasz z opakowania i jesz.

Mrowisko, mrówkowiec, skruzdėlynas – jedno ciasto, trzy nazwy.

Zamieszanie z nazwami potrafi być spore. Na Podlasiu i Suwalszczyźnie mówimy „mrowisko". W centralnej i zachodniej Polsce częściej usłyszysz „mrówkowiec". Na Litwie – skruzdėlynas. We wszystkich przypadkach chodzi o ten sam deser – kopiec z chrupiących płatków polanych miodem, posypanych makiem, rodzynkami i migdałami.

Jest jednak jedno zastrzeżenie. Pod nazwą „mrówkowiec" w internecie znajdziesz czasem zupełnie inne ciasto – biszkoptowe, z masą kakaową, krojone w kostki. To NIE jest mrowisko. Prawdziwy mrówkowiec podlaski to kopiec ze smażonych placków, nie ciasto pieczone w formie.

Jeśli szukasz oryginalnego skruzdėlynas w polskiej wersji, z prawdziwym miodem i ręczną produkcją – znajdziesz go w naszej ofercie mrowiska 🐜 w sklepie Wiejskie Smaki 🏡.

📞 Pytania: +48 511 114 873
✉️ Email: kontakt@wiejskie-smaki.pl